Ψυχαναγκαστική Καταναγκαστική Διαταραχή (OCD): Ορισμός, Συμπτώματα, Διεργασίες και Θεραπευτική Αντιμετώπιση

Τι είναι η Ψυχαναγκαστική Καταναγκαστική Διαταραχή (OCD);

Η Ψυχαναγκαστική Καταναγκαστική Διαταραχή (Obsessive Compulsive Disorder – OCD) ή αλλιώς Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή ορίζεται ως μία ψυχική διαταραχή σύμφωνα με την οποία τα άτομα διακατέχονται από επαναλαμβανόμενες και ανεπιθύμητες σκέψεις, εικόνες ή παρορμήσεις, με σύνηθες περιεχόμενο τρομερές αρνητικές συνέπειες για τα ίδια ή για τα σημαντικά τους πρόσωπα.

Τις συνέπειες αυτές μπορεί να τις αντιλαμβάνονται ως αρκετά απίθανες ή υπερβολικές. Ωστόσο, τα αισθήματα αμφιβολίας και αβοηθησίας που προκύπτουν από την ερμηνεία του περιεχομένου των παραπάνω σκέψεων – εικόνων – παρορμήσεων βιώνονται ως αρκετά ισχυρά. Απώτερος σκοπός της συμπεριφορικής (ή νοητής) αντίδρασης των ατόμων στα παραπάνω, είναι η άμεση ελαχιστοποίηση της δυσφορίας που αισθάνονται. 

Ετυμολογικά, η ρίζα της ονομασίας εντοπίζεται στο λατινικό ρήμα «obsidere» το οποίο σημαίνει «πολιορκώ.». Πιο απλά, η OCD μπορεί να κατανοηθεί ως μία διαταραχή κατά την οποία η σκέψη του ατόμου «πολιορκείται» σε πολύ υψηλή συχνότητα, ένταση και βαθμό. Σαν αποτέλεσμα, η λειτουργικότητα και ηρεμία του διαταράσσονται σε καθημερινή βάση.

Τα ερευνητικά δεδομένα παρουσιάζουν υψηλότερη εμφάνιση της διαταραχής στον γυναικείο απ’ ό,τι στον ανδρικό πληθυσμό, ενώ τα άτομα ηλικίας 18 έως 24 ετών βρίσκονται σε υψηλότερο ρίσκο ανάπτυξης της διαταραχής. Τα παραπάνω δεδομένα δεν αποκλείουν την εμφάνιση και σε άλλες ηλικίες.

Αναζητάτε εξειδικευμένη καθοδήγηση για τη διαχείριση της OCD; Ενημερωθείτε αναλυτικά για την προσέγγιση της Γνωστικής Συμπεριφορικής Θεραπείας (CBT) και επικοινωνήστε μαζί μου για να προγραμματίσετε την online συνεδρία σας.

Τι είναι οι Ψυχαναγκασμοί;

Ως ψυχαναγκασμοί ορίζονται ανεπιθύμητες και δυσφορικές σκέψεις, ιδέες, παρορμήσεις που εισβάλλουν με επαναληπτικό τρόπο στο μυαλό μας. Συνήθως, οι ψυχαναγκασμοί φαίνεται σαν να συμβαίνουν παρά την θέλησή μας, μπορεί να μοιάζουν αποκρουστικοί ή να αναγνωρίζονται ως παράλογοι. Ακόμη, είναι αρκετά σύνηθες να παρουσιάζουν μεγάλη απόκλιση σε σχέση με τον πραγματικό χαρακτήρα του ατόμου που τους  βιώνει. Οι παρεισφρητικές και έμμονες σκέψεις στην OCD χαρακτηρίζονται λοιπόν από υψηλό βαθμό δυσφορίας, άγχους και δυσκολίας του ατόμου κατά την παρουσίασή τους.υτά τα χαρακτηριστικά καθιστούν την Ψυχαναγκαστική Καταναγκαστική Διαταραχή μια ιδιαίτερα απαιτητική κατάσταση για την καθημερινότητα του ατόμου.

Τι είναι οι Καταναγκασμοί;

Οι καταναγκασμοί αφορούν συμπεριφορές ή πράξεις (φυσικές ή νοερές) εξουδετέρωσης. Η πραγματοποίηση των πράξεων αυτών βιώνεται ως επιτακτική. Αυτή η ανάγκη προκύπτει έπειτα από την εμφάνιση των ψυχαναγκαστικών σκέψεων, εικόνων ή παρορμήσεων. Συνήθως, ακολουθούν συγκεκριμένους κανόνες και πραγματοποιούνται με έναν στερεότυπο τρόπο. Το άτομο με OCD είναι σε θέση να αναγνωρίσει ότι οι καταναγκασμοί του είναι παράλογοι ή υπερβολικοί. Μπορεί επίσης να προσπαθεί ενεργά να αντισταθεί στο να τους πραγματοποιήσει. Παρόλα αυτά, κάτι τέτοιο μοιάζει αρκετά δύσκολο. Συνεπώς, οι καταναγκασμοί συχνά συνοδεύονται από υψηλή δυσφορία. Η δυσφορία αυτή δεν υποχωρεί μέχρι την πλήρη ολοκλήρωση της συμπεριφοράς.

Τύποι θεμάτων στην Ψυχαναγκαστική Καταναγκαστική Διαταραχή

• Επιθετικότητα
• Ηθική
• Τάξη
• Θάνατος
• Επανάληψη
• Επικείμενες καταστροφές
• Θρησκεία
• Μετάδοση ασθένειας
• Μόλυνση
• Προστασία από κινδύνους
• Τελειότητα
• Χρόνος
• Οργάνωση
• Σωματική υγιεινή
• Μεταφυσικά ζητήματα
• Ακρίβεια
• Σεξουαλικότητα
• Καθαριότητα
• Συμμετρία κ.ά.

Με ποιον τρόπο προκύπτουν οι Καταναγκασμοί;

Οι καταναγκασμοί προκύπτουν ως απάντηση στην προσωπική ερμηνεία των ψυχαναγκασμών. Πιο ειδικά, τα άτομα με OCD τείνουν να αποδίδουν απειλητικό νόημα στους ψυχαναγκασμούς τους. Κάτι τέτοιο, συμβάλλει στην ενίσχυση του άγχους τους, με αποτέλεσμα να αναζητούν ένα άμεσο μέσο εξουδετέρωσης του άγχους τους και μείωσης του απειλητικού νοήματος. Αυτόν τον ρόλο καλούνται να αναλάβουν οι καταναγκασμοί. Κατά συνέπεια, η άμεση καταναγκαστική αντίδραση πραγματοποιείται με σκοπό την μείωση της πιθανότητας της αρνητικής έκβασης των γεγονότων. Με αυτόν τον τρόπο, συντελείται άμεση πτώση του άγχους και θεώρηση των καταναγκαστικών απαντήσεων ως κάτι το οποίο θα πρέπει να ενισχυθεί  ως συμπεριφορά ασφαλείας απέναντι στην υποκειμενική προσδοκώμενη απειλή.

Παράδειγμα: Αιμομικτική σκέψη à Συναισθηματική δυσφορία à Συμπεριφορές ελέγχου των γεννητικών οργάνων, προκειμένου να μειωθεί (εξουδετερωθεί) η αντιλαμβανόμενη αίσθηση απειλής, η οποία προκύπτει από την ψυχαναγκαστική σκέψη της αιμομιξίας.

Μορφές Καταναγκασμών:

Οι πιο συνηθισμένες μορφές που λαμβάνει η Ψυχαναγκαστική Καταναγκαστική Διαταραχή περιλαμβάνουν:

• Έλεγχος
• Επανάληψη συμπεριφοράς / κίνησης
• Επανάληψη φράσεων ή λέξεων
• Προσευχή
• Καθαριότητα/Πλύσιμο
• Αποκατάσταση της συμμετρίας
• Αποκατάσταση της τάξης
• Μέτρημα αριθμών κ.ά.

Χαρακτηριστικά και διεργασίες που μπορεί να σχετίζονται με την Ψυχαναγκαστική Καταναγκαστική Διαταραχή 

• Περιορισμένη λήψη υποστήριξης κατά την παιδική ή εφηβική ηλικία.
• Χαμηλή εμπιστοσύνη στην αντιλαμβανόμενη υποκειμενική ικανότητα διαχείρισης δυσκολιών και επίλυσης προβλημάτων.
• Δυσλειτουργικές πεποιθήσεις για τον εαυτό, αλλά και για τον εαυτό σε αναφορά με τον περίγυρο και τις σχέσεις με τους σημαντικούς άλλους.
• Αυξημένο αίσθημα προσωπικής ευθύνης, δηλαδή πεποίθηση ότι κάποιος έχει την υποχρέωση και τη δύναμη να προβλέψει και να προλάβει όλες τις πιθανές υποκειμενικές σημαντικές αρνητικές εκβάσεις. Στην OCD, το άτομο δεν αγχώνεται τόσο για την πιθανότητα ενός πιθανού ατυχήματος, όσο για την αίσθηση προσωπικής ευθύνης που το ίδιο πιστεύει ότι θα είχε στην αποτροπή ενός τέτοιου συμβάντος. Ο καταναγκασμός σε αυτήν την περίπτωση, χρησιμοποιείται σαν το εργαλείο μείωσης της πιθανότητας να θεωρηθεί υπεύθυνο.
• Υπερεκτίμηση της απειλής. Μια σημαντική ιδέα που συνδράμει στη συντήρηση της OCD είναι η πεποίθηση ότι ακόμη και αν ένα αρνητικό συμβάν είναι σχεδόν απίθανο να πραγματοποιηθεί, το άτομο θα έπρεπε και πάλι να κάνει οτιδήποτε είναι εφικτό προκειμένου να αποτρέψει το γεγονός. Στο μυαλό των ατόμων με OCD, αν μία σκέψη δεν μπορεί να αποδειχθεί 100% ακίνδυνη, αυτό σημαίνει ότι είναι επικίνδυνη.

Γνωστικές διεργασίες και απόδοση σημασίας στις σκέψεις

• Υπερβολική απόδοση σημασίας στις σκέψεις. Στην OCD, οι σκέψεις τείνουν να αποκτούν υψηλή σημαντικότητα, ακόμη και με μοναδικό κριτήριο την εμφάνισή τους. Έτσι, συνηθίζουν να ερμηνεύονται ως άξιες προσοχής μόνο και μόνο επειδή έτυχε να κάνουν το πέρασμά τους από το μυαλό των ατόμων, ενώ παρουσιάζεται δυσκολία ως προς την αντίληψή τους σαν απλές σκέψεις, χωρίς περαιτέρω δύναμη και έλεγχο στη ζωή μας και στις μελλοντικές εκβάσεις της.
• Ανάγκη για έλεγχο των σκέψεων. Σύμφωνα με το «Φαινόμενο Αναπήδησης των Σκέψεων» όσο το άτομο προσπαθεί να καταπιέσει και να απαλλαγεί από τις σκέψεις του τόσο οι σκέψεις αυτές ενισχύονται και πολλαπλασιάζονται. Η αναζήτηση της σκέψης και κατά συνέπεια η επανεμφάνισή της, ενισχύουν την ιδέα ότι η σκέψη είναι πράγματι τόσο ισχυρή όσο πιστεύουμε και ότι τελικά εφόσον δεν καταφέραμε να την διώξουμε, βρίσκεται πράγματι εκτός του ελέγχου μας, με καταστροφικές συνέπειες να την ακολουθούν.
• Τελειοθηρία. Ο όρος της τελειοθηρίας μπορεί να γίνει εύκολα κατανοητός αν ληφθεί υπόψη ο πραγματικά υπερβολικά άκαμπτος και ανελαστικός χαρακτήρας των προσδοκιών που θέτουν στον εαυτό τους άτομα με τελειοθηρικά χαρακτηριστικά. Τα κριτήρια λειτουργίας των ατόμων αυτών ακολουθούν μοτίβα του τύπου «όλα ή τίποτα» και απουσία των ενδιάμεσων διαβαθμίσεων στους τομείς του χαρακτήρα, της ατομικής απόδοσης και των διαπροσωπικών αλληλεπιδράσεων.

Δυσανεξία στην αβεβαιότητα και σύντηξη σκέψης

• Δυσανεξία στην αβεβαιότητα. Μέρος της δυσανεξίας στην αβεβαιότητα αποτελεί η αμφισβήτηση αποφάσεων που έχει ήδη λάβει το άτομο και το συνεχόμενο αίσθημα αμφιβολίας και για αυτές τις αποφάσεις. Η ανάγκη για πρόβλεψη και σιγουριά αποτελεί ακόμη ένα σημαντικό συστατικό της συγκεκριμένης δυσκολίας. Η υπερανάλυση, η μειωμένη εμπιστοσύνη στην μνήμη και στις προσωπικές δυνατότητες και η αναζήτηση διαβεβαιώσεων από τους γύρω αποτελούν λογικά επακόλουθα μπροστά στην απόπειρα εκμαίευσης βεβαιότητας.
• Σύντηξη σκέψης με την πράξη. Η σύντηξη σκέψης – πράξης μπορεί να αποδοθεί μέσα από τα εξής παραδείγματα: «Αφού το σκέφτηκα, είναι σαν να το έχω κάνει.», «Είμαι τέρας και μόνο που έκανα αυτήν τη σκέψη πάλι.», «Η πιθανότητα η σκέψη μου να γίνει πραγματικότητα αυξάνεται όσο το σκέφτομαι, αναλογικά.»Η κατανόηση αυτής της σύντηξης είναι κομβική για την αντιμετώπιση που απαιτεί η Ψυχαναγκαστική Καταναγκαστική Διαταραχή.

Η κατανόηση των διεργασιών της OCD είναι το πρώτο βήμα. Μάθετε πώς οι τεχνικές της CBT μπορούν να σας βοηθήσουν να ανακτήσετε τον έλεγχο και κλείστε σήμερα την online συνεδρία σας.

Γνωστική Συμπεριφορική Θεραπεία και Ψυχαναγκαστική Καταναγκαστική Διαταραχή (OCD)

Η Γνωστική Συμπεριφορική Θεραπεία (Cognitive Behavioral Therapy – CBT) αποτελεί θεραπεία εκλογής για την Ψυχαναγκαστική Καταναγκαστική Διαταραχή. Είναι χαρακτηριστικό πως το ποσοστό επιτυχίας της θεραπείας αγγίζει περίπου το 80%.

Εμπεριέχει γνωστικές και συμπεριφορικές τεχνικές οι οποίες στοχεύουν στην μείωση των συμπτωμάτων των ψυχαναγκασμών και των καταναγκασμών (συμπεριφορών εξουδετέρωσης). Επιπλέον, οι τεχνικές αυτές συμβάλλουν στην αμφισβήτηση και αντικατάσταση των διαστρεβλωμένων αποτιμήσεων και πεποιθήσεων του ατόμου με πιο λειτουργικές και ρεαλιστικές.

Αυτό επιτυγχάνεται μέσα από την εφαρμογή συγκεκριμένων βημάτων. Τα βήματα αυτά συνιστούν έναν ερευνητικά τεκμηριωμένο οδηγό πρωτοκόλλου θεραπείας.

Ουσιαστικά, η θεραπεία της OCD στην Γνωστική Συμπεριφορική Θεραπεία κινείται γύρω από δύο βασικούς γενικούς στόχους:

1. Την διαφορετική αποτίμηση του νοήματος των ψυχαναγκαστικών σκέψεων (appraisals), δηλαδή την εκπαίδευση σε μία εναλλακτική κατανόηση και εκτίμηση της κατάστασης στο εδώ και στο τώρα, με σκοπό την αποδοχή της αβεβαιότητας ως ένα φυσιολογικό και αναπόφευκτο κομμάτι της ανθρώπινης ύπαρξης.
2. Την έκθεση και πρόληψη της καταναγκαστικής απάντησης (Exposure and Response Prevention – ERP). Δηλαδή στην σταδιακή έκθεση του ατόμου στους ψυχαναγκασμούς του και στο άγχος και τη δυσφορία που τους συνοδεύει, με ταυτόχρονη παρεμπόδιση των καταναγκασμών του και των μέτρων ασφαλείας του.

Φυσιολογικοποίηση της Εμπειρίας του Ατόμου:

Ένα σημαντικό μέρος της θεραπείας της OCD εστιάζει στην φυσιολογικοποίηση του ψυχαναγκαστικού περιεχομένου, ως ένα αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητας. Πιο ειδικά, οι έρευνες αποκαλύπτουν πως όλοι οι άνθρωποι έχουν πραγματοποιήσει κάποια στιγμή στη ζωή τους σκέψεις με περιεχόμενο αντίστοιχο των ψυχαναγκασμών. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν είναι προγραμματισμένος έτσι ώστε να προβλέψει τις σκέψεις που πρόκειται να παρουσιαστούν.

Διαχωρισμός μεταξύ κλινικής και μη κλινικής υπόστασης του περιεχομένου των ψυχαναγκαστικών σκέψεων

Το 94% των ανθρώπων έχει κάποια στιγμή πραγματοποιήσει αντίστοιχες εμβόλιμες παρεισφρητικές σκέψεις με περιεχόμενο αντίστοιχο ή πανομοιότυπο των ψυχαναγκασμών. Ο διαχωρισμός μεταξύ κλινικής και μη κλινικής υπόστασης, αφορά τόσο την καταστροφολογική ερμηνεία των ψυχαναγκασμών από τα άτομα που πάσχουν με OCD, όσο και από την ανεπιθύμητη φύση αυτών των σκέψεων – εικόνων – παρορμήσεων.

Η επίδραση των ψυχαναγκασμών στην καθημερινή λειτουργικότητα

Το περιεχόμενο των ψυχαναγκασμών τείνει να αγχώνει σε υπέρμετρο βαθμό. Επιπλέον, οδηγεί σε σημαντικά ελλείμματα σε ποικίλους τομείς της καθημερινότητας στις περιπτώσεις των ατόμων με OCD. Αυτό συμβαίνει μέσα από τις επαναλαμβανόμενες προσπάθειες εξουδετέρωσής τους.

Η συνθήκη αυτή διαφέρει ριζικά στα άτομα που ανήκουν στον μη κλινικό πληθυσμό. Οι άνθρωποι αυτοί έχουν πραγματοποιήσει ή πραγματοποιούν αντίστοιχες παρεισφρητικές σκέψεις. Όπως φαίνεται λοιπόν, στον μη κλινικό πληθυσμό, απουσιάζει η υπέρμετρη εκτίμηση της απειλής. Λείπει επίσης η υπερβολική ευθύνη απέναντι σε έναν πιθανό κίνδυνο που μπορεί να συνοδεύει τις σκέψεις αυτές.

Ακόμη, παρουσιάζεται πιο συγκροτημένη αίσθηση εμπιστοσύνης απέναντι στη δυνατότητα διαχείρισης ενός αντίστοιχου αρνητικού συμβάντος ή έκβασης. Η εμπιστοσύνη αυτή διατηρείται ακόμη και αν το συμβάν γίνει πραγματικότητα.

Όλοι οι άνθρωποι έχουν παρεισφρητικές σκέψεις, εικόνες ή παρορμήσεις. Ωστόσο, στους περισσότερους ανθρώπους οι σκέψεις αυτές απλώς έρχονται και φεύγουν. Ουσιαστικά, δεν σημειώνουν κανέναν αντίκτυπο στην προσωπική, κοινωνική, ακαδημαϊκή, οικογενειακή ή εργασιακή τους λειτουργικότητα.

Στοχοθεσία:

• Οι στόχοι της θεραπείας στη Γνωστική Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία ορίζονται συνεργατικά, με ενεργή εμπλοκή των θεραπευόμενων.
• Οι στόχοι θεραπείας θα πρεπει να είναι: μετρήσιμοι, ρεαλιστικοί, σαφείς.
• Συνήθως οι θεραπευόμενοι με OCD προσέρχονται για θεραπεία με το αίτημα και την μη ρεαλιστική προσδοκία του ελέγχου των ψυχαναγκαστικών τους σκέψεων.
• Η ενημέρωση των θεραπευόμενων σχετικά με την δυνατότητα αντιμετώπισης αλλά όχι πλήρους ίαση των ψυχαναγκασμών αποτελεί ακόμη ένα βασικό εγχείρημα στη συγκεκριμένη θεραπεία, εφόσον οποίο βοηθάει στην διαμόρφωση πιο ρεαλιστικών προσδοκιών κατά τη διαδικασία της στοχοθεσίας, αλλά και στην ενστάλλαξη της ελπίδας για βελτίωση και πρόοδο, από τη στιγμή που οι παρεισφρητικές και έμμονες σκέψεις μπορούν πλέον να αντιμετωπίζονται ως ένα αναπόσπαστο και εν συνεχεία μη απειλητικό κομμάτι της ζωής όλων των ανθρώπων, ως προς το περιεχόμενό τους.
• Δεν πρέπει να παραβλέπεται πως γενικός στόχος-βάση στη συγκεκριμένη θεραπεία είναι ο θεραπευόμενος να μετατραπεί σε θεραπευτής του εαυτού του.

Ασκήσεις για το σπίτι ως Αναπόσπαστο Μέρος της Θεραπείας:

Η διενέργεια ασκήσεων στο μεσοδιάστημα των συνεδριών, συνιστά ακόμη ένα ριζικό τμήμα της θεραπείας, για το οποίο οι θεραπευόμενοι χρειάζεται να ενημερωθούν, να κατανοήσουν και να προδεσμευτούν από την αρχική φάση της θεραπείας.

Υποκειμενική Αποτίμηση των Ψυχαναγκασμών:

Πρωτεύων στόχος λοιπόν της θεραπείας είναι η σκιαγράφηση του εξατομικευμένου πλαισίου εμφάνισης των ψυχαναγκασμών-καταναγκασμών. Αυτό γίνεται έπειτα από την παρουσίαση και ψυχοεκπαίδευση στο μοντέλο της OCD και την αποσαφήνιση του τύπου των Ψυχαναγκασμών – Καταναγκασμών που εμφανίζονται στη δεδομένη περίπτωση. Πού εμφανίζονται, σε ποιες περιπτώσεις, ποια ερεθίσματα προηγούνται; Ακολουθεί η αξιολόγηση της ερμηνείας των ψυχαναγκασμών. Δηλαδή, της προσωπικής αποτίμησης του νοήματος απειλής και αίσθησης ευθύνης που δείχνουν να φέρουν τα άτομα, αναφορικά με τις ψυχαναγκαστικές τους εκδηλώσεις.

Έκθεση και Πρόληψη Απάντησης:

Η Έκθεση και Πρόληψη Απάντησης συνιστά την πιο σημαντική και ουσιώδη τεχνική της θεραπείας της OCD στην Γνωστική Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία. Όπως αναφέρεται και παραπάνω, τα άτομα με OCD βρίσκουν χρησιμότητα στους καταναγκασμούς, μέσα από την άμεση ανακούφιση από το άγχος και τη δυσφορία τους. Οι καταναγκασμοί συνιστούν αρνητικούς ενισχυτές, δηλαδή «ανταμοιβές» για τα άτομα, καθώς μέσα από την εφαρμογή τους, δημιουργείται η αίσθηση πως το άτομο αποφεύγει την ευθύνη των τρομερών αρνητικών συνεπειών που θα είχαν οι ψυχαναγκασμοί του σε άλλη περίπτωση.

Η έκθεση και πρόληψη απάντησης αποσκοπεί στον έλεγχο και την διαπίστωση ότι η υποκείμενη απειλή για τον κίνδυνο και την αρνητική συνέπεια μπορούν να αποφευχθούν και χωρίς την διενέργεια των καταναγκαστικών πράξεων. Η έκθεση αποτελεί το πρωταρχικό λοιπόν εργαλείο για την τροποποίηση της δυσλειτουργικής συμπεριφοράς.

Το άτομο χρειάζεται να ανεχτεί βαθμιαία το άγχος του, ενώ παράλληλα θα πραγματοποιείται παρεμπόδιση της ολοκλήρωσης ή της έναρξης των καταναγκασμών του. Ακόμη, με αυτόν τον τρόπο, το άτομο αποκτά το όφελος της παρατήρησης και της εξοικείωσης με το άγχος του. Συνοπτικά η έκθεση και πρόληψη απάντησης χρησιμεύει για:

Τον έλεγχο των υποθέσεων και την επαλήθευση ή διάψευση των φοβούμενων συνεπειών (και μαζί με αυτόν σε βάθος χρόνου των δυσλειτουργικών πεποιθήσεων).

Την εξοικείωση με τα συμπτώματα του άγχους και την παρατήρησή της καμπύλης του άγχους να πέφτει με τον χρόνο από μόνη της.

Την υιοθέτηση εναλλακτικών τρόπων εκτίμησης των ψυχαναγκαστικών σκέψεων – εικόνων – παρορμήσεων.

Γνωστικές Διαστρεβλώσεις

Οι αυτόματες σκέψεις συνιστούν κοινή εμπειρία για όλους τους ανθρώπους Στην πραγματικότητα, το 80 % των αυτόματων σκέψεων μέσα στην ημέρα είναι αρνητικές. Στην πορεία της θεραπείας, προσφέρεται ιδιαίτερη έμφαση στην αναγνώριση των γνωστικών διαστρεβλώσεων που διέπουν τις αυτόματες σκέψεις των θεραπευόμενων. Δηλαδή στους συστηματικούς μηχανισμούς οι οποίοι μετατρέπουν τις σκέψεις τους σε παράλογες, υπερβολικές, άκαμπτες ή μη βοηθητικές δηλώσεις.. Οι γνωστικές διαστρεβλώσεις καταλαμβάνουν μεγάλο μερίδιο ευθύνης και διαδραματίζουν ενεργό ρόλο στην πτώση του συναισθήματός και στην υιοθέτηση αναποτελεσματικών συμπεριφορών, σε πληθώρα περιστάσεων.

Δυσλειτουργικές Πεποιθήσεις

Οι τομείς των πεποιθήσεων που σχετίζονται με την ανάπτυξη και την διατήρηση της OCD συνιστούν ένα μέρος της θεραπείας το οποίο δεν θα πρέπει να παραβλέπεται. Τέτοιες πεποιθήσεις μπορεί να αφορούν την διογκωμένη αίσθηση υπευθυνότητας των ατόμων με OCD, τις ανελαστικές και υπερβολικές προσδοκίες (ανάγκη για τελειότητα), την υπερβολική απόδοση σημασίας στις σκέψεις, την «αλλεργία» στην αβεβαιότητα κ.ά. Πιο ειδικά, ο εντοπισμός των δυσλειτουργικών πεποιθήσεων μπορεί να έχει την αφετηρία του στην αρχή της θεραπείας, ενώ η αμφισβήτηση και αναδόμησή τους μέσα από την ανάπτυξη πιο ρεαλιστικών παραδοχών, λαμβάνουν χώρα από τη μεσαία φάση της θεραπείας και έπειτα.

Σχέδιο Πρόληψης Υποτροπής

Φτάνοντας στην τελική φάση της θεραπείας, ο σχεδιασμός ενός πλάνου πρόληψης υποτροπών συνιστά ένα από τα πιο πολύτιμα εργαλεία της CBT. Το πλάνο αυτό συντάσσεται από κοινού, έπειτα από αξιολόγηση της προόδου στο πέρας της θεραπείας και περιλαμβάνει τα εργαλεία τα οποία φάνηκαν να βοήθησαν περισσότερο καθ’ όλη τη διάρκεια των συνεδριών. Με αυτόν τον τρόπο, τα άτομα μέσα στην θεραπεία, αποκτούν και εμπλουτίζουν τη δική τους «εργαλειοθήκη» τεχνικών. Σε αυτήν την «εργαλειοθήκη» η οποία συνιστά το σχέδιο μιας πιθανής πρόληψης υποτροπής, θα έχουνε τη δυνατότητα να ανατρέξουν μελλοντικά, σε περίπτωση που έρθουν αντιμέτωπα με δείγματα υποτροπής των εκδηλώσεων των συμπτωμάτων ύστερα από το τέλος της θεραπείας.

Βιβλιογραφικές Αναφορές:

Challacombe, F., Bream, V., & Salkovskis, P. (2020). Απελευθερωθείτε από την ΙΨΑΔ. Ξεπερνώντας την Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή με Γνωσιακή Συμπεριφοριστική Θεραπεία (επιμέλεια Γ. Ευσταθίου) (μετάφραση Μ. Μιτέλλα).Εκδόσεις Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συμπεριφοράς (ΙΕΘΣ).

Clark, D.A. (2020). Cognitive Behavioral Therapy for OCD and its subtypes (2^nd ed). The Guilford Press.

Lamagnère, F. (1999). Μανίες, Φοβίες και Έμμονες Ιδέες (μετάφραση Μ. Χήρα). Εκδόσεις Πατάκη.

Leahy, R.L. (2023). Τεχνικές Γνωστικής Θεραπείας. Ένας Οδηγός για τον Επαγγελματία (επιμέλεια Γ. Σίμος).University Studio Press.

Συλλογικό Έργο (2010). Γνωστική Συμπεριφορική Θεραπεία. Ένας οδηγός για την κλινική πράξη (επιμέλεια Γ. Σίμος) (μετάφραση Ν. Νικολαΐδης). Εκδόσεις Πατάκη.

Είστε έτοιμοι να κάνετε το επόμενο βήμα για την αντιμετώπιση της OCD; Διαβάστε περισσότερα για τα οφέλη της προσωποκεντρικής θεραπείας CBT και κλείστε σήμερα την online συνεδρία σας για να ξεκινήσουμε μαζί το ταξίδι προς τη βελτίωση.